O Orkiestrze Agrafki Muzycznej, która wędruje do źródeł

***
Dawno, dawno temu, kiedy rozpoczynaliśmy realizację programu Agrafka Muzyczna myśleliśmy przede wszystkim o pomocy niezamożnym, zdolnym uczniom szkół muzycznych II stopnia.
Pierwsza grupa stypendystów wzięła udział w warsztatach Die Kunst der Fuge. Kolejne warsztaty to Cztery Struny Świata i Bas na Czas.
Upłynęły trzy lata, tygodnie zajęć, kilka płyt, koncertów, godziny nagrań, setki, a może już tysiące maili, ankiet, listów, przesłuchaliśmy kolejnych kandydatów na stypendystów zanim zdecydowaliśmy się podzielić naszymi doświadczeniami i ruszyć w pierwszą trasę Wędrownej Orkiestry Agrafki Muzycznej. Jaka to będzie orkiestra?
***

Muzyka od zawsze wiązała się z drogą i wędrowaniem. Minstrele, bablowie, klezmerzy, muzycy bluesowi, trubadurzy czy truwerzy? Pisali o wędrownych muzykach Hrabal i Gałczyński, śpiewał Grzegorz Turnau. Wędrowni muzycy doczekali się nawet patrona - Św. Juliana Hospitatora, który przy okazji opiekuje się wszystkimi podróżującymi i pielgrzymami. Życie muzyka to podróż. Poznawanie. Spotkania. Nie tylko podróż do źródeł czasu - w poszukiwaniu najtrafniejszej interpretacji. To podróż w głąb siebie ? dla przekazania emocji i nastrojów. To również podróż w przestrzeni, poprzez miejsca i krajobrazy. Każdy z naszych koncertów jest nie tylko ważnym przystankiem w tej podróży. Chcemy się uczyć miejsc, w których gramy. Dlatego zapraszamy do współpracy dzieci z "lokalnych" szkół muzycznych. Dlatego to Wędrowna Orkiestra Agrafki Muzycznej.

Często zapominamy, że utwory wykonywane współcześnie w salach koncertowych nie były do tych sal przeznaczone. Dziś muzyka coraz częściej opuszcza tradycyjne instytucje kultury, przenosząc się do nowych, mniej hermetycznych, czasem podejrzanych akustycznie, ale znacznie przyjaźniejszych, ciekawszych przestrzeni. Dlatego nasza trasa prowadzi od tarasu widokowego Pałacu Kultury w Warszawie, przez kościoły Kazimierza i Gdańska, zamki Nidzicy i Lidzbarka Warmińskiego aż po Salę Wielką Ratusza Staromiejskiego, uzdrowisko w Lądku Zdroju i Stodołę Europejską w Wójtowicach k. Bystrzycy Kłodzkiej. Każdy z tych koncertów będzie miał odrębny program. W zgodzie z miejscem, przestrzenią, czasem, nastrojem.

Czy zastanawiali się Państwo nad dziwacznością ciszy (przerywanej obowiązkowym pokasływaniem i chrząkaniem) panującej w przerwach pomiędzy częściami cyklicznych utworów wykonywanych w sali koncertowej? Gdyby Haydn lub Mozart nie usłyszeli braw po wirtuozowskich kadencjach swoich koncertów pewnie pomyśleliby o zmianie zawodu. Minione stulecie, wiek filharmonii, radykalnie zmieniło obyczaje koncertowe. Słuchacz - uczestnik koncertowego rytuału, jeśli pozwoli sobie na spontaniczną, a nieprzewidzianą protokołem reakcję, uznany zostanie za barbarzyńcę, a co najmniej nieuka. Konwencją naszych koncertowych obyczajów jest brak konwencji. Kiedy gramy muzykę wymagającą skupienia, oczekujemy tego od publiczności, ale kiedy gramy żeby bawić...

Każda historia potrzebuje swojej orkiestry. Dlatego tak różne instrumentarium orkiestry barokowej, romantycznej, wagnerowskiej, kameralnej, symfonicznej, dlatego Wielka Orkiestra Świątecznej Pomocy. Nie budowaliśmy naszej orkiestry w poszukiwaniu najlepszych wykonawców do z góry założonych ról. Do współpracy zaprosiliśmy po prostu młodych zdolnych ludzi, bez względu na instrumenty, na którym grają. Stąd tak nietypowe instrumentarium, dla którego tworzymy wspólnie repertuar. Dlatego też każde warsztaty rozpoczynamy studiowaniem muzycznego testamentu Jana Sebastiana Bacha - Kunst der Fuge - dzieła nie przeznaczonego na żaden konkretny zestaw instrumentów.

Bach nie był kompozytorem barokowym, Mozart nie był klasykiem, a Charlie Parker nie improwizował w stylu Parkera. Oni po prostu grali i komponowali swoją muzykę, którą później, z perspektywy czasu, ujęto w pojęcia stylu, gatunku, konwencji. W programie Agrafki Muzycznej nie dzielimy muzyki na klasyczną, jazzową, ludową... Staramy się otwierać różne szuflady, zaglądać na wszystkie półki. Dlatego program naszych koncertów obejmuje muzykę wielu tradycji kulturowych, stylów, gatunków. Szukamy w muzyce tego, co wspólne, a nie tego, co dzieli.

Czy zauważyli Państwo jak często uczniowie szkół muzycznych nie potrafią improwizować, komponować czy zagrać ze słuchu prostej melodii, a nawet śpiewać lub tańczyć? Czasem nawet uważają, że im nie wypada. Na pytanie: czy potrafisz zaimprowizować odpowiadają: Nie! Na pytanie: dlaczego? Odpowiadają: Bo nigdy nie próbowałem. To tak, jakbyśmy próbowali nauczyć się jeździć na rowerze nigdy na niego nie siadając. A muzyka to przecież od wieków rytm, improwizacja, taniec, śpiew, ruch... a nie tylko dźwięki. Dlatego integralną częścią programu Agrafki Muzycznej jest nauka tańca, wspólne zajęcia rytmiczne, nauka gry na nowych instrumentach, zajęcia fizyczne, ćwiczenia z wizualizacji muzyki. Dlatego elementy tych zajęć znajdują się również w programach naszych koncertów. Bo koncerty Wędrownej Orkiestry Agrafki Muzycznej to dalszy ciąg naszych warsztatów, próba dzielenia się ze słuchaczami naszymi doświadczeniami i dalszy proces uczenia. Koncert - spotkanie - rozmowa. Forma otwarta, do pewnego stopnia zawsze improwizowana.

Jeśli nie możesz się nauczyć grać ze słuchu to trudno! Zawsze możesz się nauczyć z nut. Szkoda, że tak rzadko pamiętamy o tej prostej prawdzie, o tym, że dziecko nie nauczy się mówić lub chodzić poprzez doskonalenie ?aparatu? mówienia i chodzenia, lecz stworzy go, dlatego, że chce coś powiedzieć, dokądś dojść. Dlatego w programie Agrafki Muzycznej tak dużą wagę przywiązujemy do improwizacji i kompozycji. Do własnych wypowiedzi muzycznych stypendystów.

Czy zauważyli Państwo jak często przeciwstawiamy muzykę wymogom rynku? Jak często wydaje nam się, że to siły antagonistyczne. Kiedy pochylimy się uważniej nad biografiami największych kompozytorów, kiedy postudiujemy historię kapel dworskich, i wędrownych muzyków, szybko okaże się, że muzyka i muzycy zawsze funkcjonowali w warunkach jakiegoś rynku, jakiegoś mecenatu, jakiś praw podaży i popytu. Agrafka Muzyczna to przykład, w jaki sposób za sprawą ludzi tworzących prywatną Fundację J&S Pro Bono Poloniae, organizację pozarządową ? Akademię Rozwoju Filantropii w Polsce - oraz grupy muzyków można budować nowe projekty artystyczne.
A nasi stypendyści? Warto dla nich pracować.

Radosław Mleczko
Dyrektor Artystyczny Programu


DROGA AGRAFKI MUZYCZNEJ
Agrafkę Muzyczną realizujemy od 2001 roku. Do współpracy pozyskaliśmy wybitnych muzyków, którzy prowadzą zajęcia z naszymi stypendystami oraz przesłuchania eliminacyjne kandydatów. Są to m.in.: Agnieszka Kopacka (fortepian, akompaniament), Jadwiga Kotnowska (flet), Alina Mleczko (saksofon), Maja Nosowska (kameralistyka, fortepian), Maria Pomianowska (muzyka różnych kultur), Anna Serafińska (śpiew), Krzysztof Bąkowski (skrzypce), Marcin Bornus-Szczyciński (sztuka śpiewu), Ryszard Borowski (improwizacja, jazz&world music), Artur Kasperek (fagot), Krzesimir Dębski (kompozycja i improwizacja), Szabolcs Esztenyi (improwizacja i fortepian), Zenon Kitowski (klarnet), Adam Klocek (wiolonczela, zespoły kameralne, Kunst der Fuge). Marcin Kamiński (flet), Piotr Iwicki (jak wygrać błąd, rytm, jazz), Zbigniew Koźlik (akordeon), Jerzy Knetig (śpiew solowy), Krzysztof Malicki (flet), Waldemar Malicki (fortepian), Robert Nalewajka (flet), Włodek Pawlik (fortepian), Zbigniew Płużek (fagot), Marcin Przybylski (warsztaty sceniczne, zajęcia aktorskie i śpiew), Piotr Reichert (altówka), Stanisław Skoczyński (perkusja), Paweł Skrzypek (fortepian), Tytus Wojnowicz (obój), Marcin Zalewski (gitara) Waldemar Gromolak (gitara).

Dyrektorem Artystycznym Agrafki Muzycznej jest Radosław Mleczko - muzyk, historyk sztuki, menadżer, Zastępca Dyrektora Muzeum Narodowego w Warszawie, Kurator warszawskiej Królikarni. Jest on zarazem autorem programu Agrafki Muzycznej i warsztatów. Kierownictwo muzyczne poszczególnych projektów Orkiestry sprawują ponadto Maja Nosowska, Maria Pomianowska i Adam Klocek.

Jak wspomnieliśmy co roku warsztaty Agrafki Muzycznej miały unikalny motyw przewodni oraz inną nazwę. W roku szkolnym 2001/2002 takim motywem był utwór Die Kunst der Fuge Jana Sebastiana Bacha i tak zatytułowane były warsztaty.

W roku szkolnym 2002/2003 dla stypendystów Agrafki Muzycznej zorganizowaliśmy warsztaty o nazwie Cztery Struny Świata, które koncentrowały się na motywie muzyki różnych regionów: północy, południa, wschodu i zachodu. W programie tych warsztatów znalazły się klasy RYTMU, ŚPIEWU, IMPROWIZACJI, ZESPOŁU, ponadto stypendyści kontynuowali i rozwijali podjęty w poprzednim roku bachowski temat "Die Kunst der Fuge".
Głównym celem tych warsztatów było uzupełnienie i poszerzenie szkolnego programu nauczania. Chcieliśmy zwrócić uwagę stypendystów na tradycje, które tworzyły klasyczną muzykę świata. Udowodnić, że:
- improwizacja jest sztuką nie tylko dostępną, ale niezbędną współczesnemu wykonawcy.
- sztuka śpiewu jest podstawową umiejętnością instrumentalisty,
- rytm - to źródło muzyki,
- zespół to sens pracy muzyka,
- a muzyka czterech stron świata - północy, południa, wschodu i zachodu - ma wspólne cechy i źródła

Jednym z projektów realizowanych podczas warsztatów Cztery Struny Świata była Suita Jedwabnego Szlaku:
Tysiąc lat temu Jedwabnym Szlakiem, od Japonii po Wenecję, wędrowali handlarze, złodzieje i awanturnicy, za którymi podążali muzycy - prekursorzy kultury, którą dziś określa się "kulturą globalną". Tysiąc lat temu Jedwabnym Szlakiem przybywały do Europy egzotyczne skale, rytmy, melodie i tańce, które stały się z czasem częścią europejskiej kultury muzycznej.
Muzyka Jedwabnego Szlaku powstała z doświadczeń muzyka przemierzającego Azję i Europę. Jest zarazem próbą zrozumienia innego od europejskiego sposobu pojmowania piękna w muzyce, innego jej rytmu, barwy i znaczenia.

Finałem warsztatów był koncert, który odbył się w Muzeum im. I. Paderewskiego w Łazienkach Królewskich. Stypendyści zagrali bardzo różnorodne utwory (od muzyki klasycznej poprzez jazz do muzyki innych kultur). Niektórzy nawet mieli okazję zagrania razem ze swoimi mistrzami. W trakcie koncertu wytworzyła się świetna atmosfera i wszyscy doskonale się bawili.

Z kolei w roku szkolnym 2003/2004 warsztaty dla stypendystów Agrafki Muzycznej miały tytuł "Bas na czas" a ich podstawą były: ruch-muzyka-obraz-improwizacja. Zajęcia odbywały się w kilku klasach, m. in.:
Mechanika Precyzyjna: lekcje indywidualne mające na celu doskonalenie warsztatu;
Kunst der Fuge: zajęcia zespołowe oraz zespoły kameralne;
Cztery Tańce Świata;
Cztery Pory (Dnia): Witaj Dniu, Dzień Dobry, Dobry Wieczór, Dobranoc;
Jej Obraz: Rysunek, Film, Wizualizacja Muzyki, Wyobraźnia, Horyzont;
Żadnych Pustych Dźwięków czyli klasa improwizacji i kompozycji;

Prezentacją rezultatów warsztatów "Bas na czas" był koncert, który 3 kwietnia 2004 roku odbył się w Muzeum Narodowym w Warszawie. Stypendyści zagrali utwory często w całości przygotowane na warsztatach. Oprócz muzyki klasycznej brzmiał jazz i muzyka różnych kultur.

Bardzo serdecznie dziękujemy wszystkim, którzy wspierają Agrafkę Muzyczną!
Każdy może zostać darczyńcą Agrafki Muzycznej - wystarczy przesłać dowolną kwotę na wyodrębnione konto:
Akademia Rozwoju Filantropii w Polsce
ul. Marszałkowska 6/6, 00-590 Warszawa
nr konta: 64 1370 1037 0000 1706 4021 0905 PLN

Szczegółowych informacji udzielają Koordynatorzy Programu:

Aleksander Wasiak-Radoszewski
Akademia Rozwoju Filantropii w Polsce
ul. Marszałkowska 6/6
00-590 Warszawa
tel. (22) 622 01 22
fax (22) 622 02 11
e-mail: alekw@filantropia.org.pl, www.filantropia.org.pl

Ewa Olędzka
Fundacja J&S Pro Bono Poloniae
ul. Podchorążych 83/4
00-722 Warszawa
tel. (22) 840 83 42
fax. (22) 851 60 93
e-mail: e.oledzka@jsprobono.pl, www.jsprobono.pl

Wędrowna Orkiestra Agrafki Muzycznej